دفتر خاطرات سینمای پس از انقلاب اسلامی را که ورق می زنیم برخی نقش ها و بازیگران، تلألویی دوچندان در ذهن جامعه یافته اند و این امر به عنوان برآیند و تابعی از جایگاه اجتماعی بازیگر، درونمایه روایی اثر و قالب اجرایی کاراکتر، تأثیراتی ویژه بر ماندگاری نسلی و تداوم ذهنی نقش های سینمایی داشته است؛ به واقع جادوی نقش گاهی چنان یک بازیگر را به ماندگاری می رساند که حتی اگر پس از ایفای آن نقش، تصویر قدرتمندی از خود نشان ندهد همچنان در قلب مخاطب دارای جایگاه والا و برجسته ای خواهد بود.

توضیح این نکته الزامی است که نقش های انتخابی به دلایلی از جمله خاص بودن در ژانر و گونه سینمایی، توانایی بازیگر در بازتاب وجوه درونی نقش و گرایش حسی مخاطب به نقش در منظر تحلیل قرار گرفته اند و از نقش هایی چون «نائی» در باشو غریبه کوچک، مدبر در شاید وقتی دیگر، محمود در شبح کژدم و برخی دیگر از هنرنمایی های شاخص در سه دهه های 60، 70 و 80 به دلیل تنگی وقت برای بازبینی مجدد آثار و خیل عظیم نقش آفرینی های بارز گذشتیم. از این رو در مطلب حاضر با محوریت بخشی به معدودی از نقش های مهم تاریخ سینمای پس از انقلاب اسلامی، نقبی به نقش آفرینی های شایسته بازیگرانی خواهیم زد که با یک بازی درخشنده، خود را در حافظه مخاطب ایرانی ثبت کرده اند. البته در یک جمع بندی نهایی نمی توان از نقش هایی چون گلرخ کمالی در سگ کشی، سپیده در میم مثل مادر، محمود و سیما در شوکران، زهرا سادات و آقا سید در طلا و مس، فریده، احسان و یلدا در اینجا بدون من، حاجی نقدی در سگ کشی، آتیه در ماهی ها عاشق می شوند، قادر در مکس، جهانگیر، مهرداد، آقای شاپوری و اتی در بوتیک، نادر سیاه دره در هیچ، یوسف و آقا یدالله در مهمان مامان، کاوه و روناک در اشک سرما، حد میثاق در حکم، ملوک در کافه ستاره، رضا در خواب سفید و بیتا دارابی و دکتر شاپوری در ورود آقایان ممنوع به سادگی گذشت.

در برآیندی دیگر و با توجه به تجربه سه دهه ای بازیگران می توان نقش آفرینی های پرویز پرستویی، داریوش ارجمند و مهدی فتحی در آدم برفی، محمدرضا شریفی نیا در دنیا، زنده یاد شکیبایی در ستاره بود و چه کسی امیر را کشت، کتایون ریاحی در شام آخر، حمید فرخ نژاد در آتشکار، سیاوش تهمورث در تسویه حساب، علیرضا خمسه در بیست، جمشید هاشم پور در قاعده بازی، مهران مدیری در همیشه پای یک زن در میان است، صابر ابر در دایره زنگی، درباره الی و اینجا بدون من، باران کوثری در خون بازی و اسب حیوان نجیبی است، گروه بازیگران جدایی نادر از سیمین و علی نصیریان در شکارچی شنبه از جمله نمونه های قابل تأمل دیگری است که در تاریخ جشنواره و سینمای پس از انقلاب اسلامی ماندگار شده اند. با هم نگاهی به چند نقش ماندگار تاریخ جشنواره فیلم فجر می اندازیم.

1 - حمید هامون (زنده یاد خسرو شکیبایی- هامون)

2 - غلامرضا (اکبر عبدی- مادر)

3 - فؤاد (حامد بهداد - روز سوم)

4 - علی بلورچی (بهرام رادان - سنتوری)

و فرو پاشیدن فردیتش در شهر خراب وحشی (دیالوگ رادان در آسایشگاه به دکتر) از سوی بهرام رادان به اجرا می رسد.

5 - حاج کاظم (پرویز پرستویی - آژانس شیشه ای)

6 - دکتر سپید بخت (رضا کیانیان- خانه ای روی آب)

7 - اکبرعبدی (اکبر عبدی- هنرپیشه)

8 - امیرعلی (داریوش ارجمند - اعتراض)

سکانس ابتدایی فیلم اعتراض هنوز هم بازتابی درست از توانایی های بازیگری است که با نقش آفرینی در فیلم آدم برفی و مجموعه امام علی، خود را به عنوان هنرمندی برجسته به مخاطبان شناسانده بود و از این رو تسلسل بیانی وی در بازتاب معرفت، اخلاق فردی و حس ناموس پرستی که میترا حجار را مورد اصابت تیزی معرفت امیرعلی قرار داده، چنان در آن مکانیسم تنظیم نور در صحنه و نیز موسیقی متن برجسته و همخوان با روند روایت دراماتیک اثر نشسته که اگر اکنون از مخاطب بخواهیم برجسته ترین سکانس فیلم را تشریح کند بی شک به صحبت های امیرعلی با جنازه زن برادرش در ابتدای اثر اشاره خواهد داشت.