كتاب «در جستجوی خوشبختی» به تاریخ تحول خانه سازی می پردازد

بعضی كتاب ها گر چه در قالب داستان و درباره انسان ها نیستند، اما جوری نوشته شده اند كه انگار خواننده دارد با سرگذشت و قصه یك آدم آشنا می شود.

«در جستجوی خوشبختی» از این دست كتاب هاست كه گر چه موضوع آن به تاریخ تحول و تطور خانه سازی (در دنیای غرب) مربوط می شود، اما آنقدر داستان وار نوشته شده كه هر خواننده ای را با خود همراه می سازد. این كتاب كه بتازگی به فارسی ترجمه و منتشر شده، نوشته بیل برایسون است.

این نویسنده 59 ساله آمریكایی كه كتاب هایش همیشه در فهرست پرفروش ترین ها جای دارند، تاكنون درباره موضوعات متنوعی مثل طنز، سفر، علم و زبان انگلیسی كتاب نوشته است.

برایسون، با آن كه زاده آمریكاست، ولی بیشتر عمر خود را در كشور انگلیس گذرانده است. او در زمینه روزنامه نگاری نیز فعالیت داشته و در روزنامه های تایمز و ایندیپندنت به عنوان سردبیر كار كرده است. با این حال در سال 1987، كار روزنامه نگاری را كنار گذاشت. برایسون سال 2004 برای نوشتن كتاب «تاریخچه تقریبا همه چیز» برنده جایزه «آوِنتیس» شد. كتاب «در جستجوی خوشبختی» [عنوان اصلی این كتاب این است: «در خانه: تاریخچه زندگی خصوصی»] دومین اثری است كه از این نویسنده در ایران و با ترجمه علی ایثاری كثمایی منتشر می شود. پیش از این كتاب «تاریخچه تقریبا همه چیز» از برایسون در ایران با 2 ترجمه منتشر شده بود.

معروف است كه بیل برایسون نویسنده پرفروش، جا های دور را اكتشاف می كند. كتاب های قبلی این نویسنده درباره نقاط دور افتاده استرالیا و «مسیر آپالاچی» [منطقه وسیعی در غرب آمریكا] و حتی تاریخ گیتی بود. ولی این نویسنده برای نوشتن كتاب «در جستجوی خوشبختی» تنها سفری كوتاه به یك خانه ویكتوریایی قدیمی در انگلستان داشت؛ جایی كه نیرویی الهام بخش را در آنجا یافت.

ایده نوشتن این كتاب این بود كه خانه را به شكل یك جهان ببیند و از آن به عنوان یك نقطه شروع استفاده كند تا تاریخچه كلی زندگی خانگی در همه جای دنیا را مورد كند و كاو قرار دهد.

دگردیسی سالن در ساختمان

تحقیق برایسون در مورد تاریخچه خانه های متوسط غربی، یافته های غیرمنتظره ای در پی داشته است تا همین 200 سال پیش، اتاق های یك خانه معمولی شاید براحتی قابل شناسایی نبود. به عنوان مثال، به تاریخچه طولانی سالن در خانه های غربی توجه كنید كه برایسون در مورد آن می گوید: تنزل یافته ترین اتاق توی خانه های قدیمی بود كه به فضا های مهم تر در دنیای گسترده تر اشاره می كرد؛ مثل سالن مشاهیر، سالن مد و این جور چیز ها.

این نویسنده ادامه می دهد: به این حال، سالن در خانه های امروزی ما به اتاق كوچك و تر و تمیزی گفته می شود كه در آن كفش مان را در می آوریم و پالتو و كلاهمان را آویزان می كنیم.

برایسون كشف كرد كه رد این تفاوت را می توان در قرون وسطا جستجو كرد. در اروپای آن دوران، یك خانه معمولی از یك تك اتاق (سالن بزرگ)، آشپزخانه و چند اتاق دیگر كه به خانه ضمیمه شده بودند، تشكیل می شد. در آن زمان، زندگی خصوصی ای كه برایسون در كتاب خود آن را وقایع نگاری می كند، هنوز وجود نداشت. اعضای یك خانواده همگی با هم در سالن می خوابیدند و معمولا هم حتی تخت شخصی نداشتند.

برایسون می گوید: اصطلاح «ساختن تخت» (مرتب كردن تخت) از عمل ساختن یك تخت جدید در هر شب مشتق شده است؛ در حالی كه بعضی خانواده ها تشك های پارچه ای را پهن می كردند و روی آن می خوابیدند، خیلی ها هم صرفا توده ای از كاه را در سالن روی هم كپه می كردند و بعد هم یك ملحفه روی آن می كشیدند.

او توضیح می دهد: آماده كردن تخت برای خواب نسبت به الان، كار راحت تر و بی تشریفات تری بود.

تولد اتاق های تازه

ساختار یك خانه معمولی در قرون وسطا بشدت تحت تأثیر نداشتن دودكش بود. خانه ها در زمستان به وسیله یك بخاری باز در سالن گرم می شدند كه برایسون، آن را با داشتن یك آتش در وسط اتاق نشیمن، مقایسه می كند. او می گوید: تا حوالی قرن چهاردهم میلادی چیزی به اسم دودكش وجود نداشت.

كاری كه مردم در آن زمان های انجام می دادند، این بود كه یك آتش روباز درست كنند و تمام دود این آتش یك جور هایی از یك سوراخ كه توی سقف ایجاد كرده بودند، خارج می شد. آتشی كه در وسط اتاق قرار داشته باشد، گرما را بهتر انتقال می دهد تا یك بخاری دیواری، ولی در عین حال آتش روباز وسط اتاق مشكلاتی مثل ایجاد دود زیاد و پریدن جرقه هم داشت.

زندگی در تاریكی

در طول تاریخ (تا حدود 150 سال پیش) نه تنها گرم نگه داشتن خانه ها كاری دشوار بوده، بلكه روشن نگه داشتنشان هم بی نهایت سخت بوده است. برایسون در كتاب در جستجوی خوشبختی و در فصل «جعبه فیوز»، تلاش می كند نشان دهد كه دنیا در دوران ماقبل صنعتی در واقع چگونه بوده است.

او می نویسد: ما فراموش می كنیم كه دنیا تا قبل از اختراع برق به چه طرز دردناكی تاریك بوده است. یك شمع، آن هم تازه از نوع خوبش، حتی یك صدم نور یك لامپ 100 وات را هم تأمین نمی كرده است.

در یخچال تان را باز كنید! نوری كه از توی یخچال بیرون می زند، بیشتر از كل نوری است كه بیشتر خانواده ها در قرن هجدهم از آن برخوردار بودند! دنیا در شب در بیشتر دوران تاریخ جای بسیار تاریكی بوده است.

البته او به عنوان یك كار تجربی و آزمایشی به تاریك ترین اتاق خانه خود رفت و سعی كرد زیر نور شمع مطالعه كند. در باره این تجربه می گوید: این كار تقریبا ناممكن است. به نظر من، همه باید این كار را به عنوان یك آزمایش، امتحان كنند. چون زمان خیلی قدیم نبوده كه بیشتر مردم از همین مقدار نور برخوردار بودند.

برایسون می افزاید: بدون آن كه باعث شگفتی باشد، این فقدان نور بر نحوه زندگی مردم در هنگام تاریكی تأثیر می گذاشت. او در كتاب خود از یك فرد قرن هجدهمی نقل قول می كند كه در دفتر خاطرات خود این گونه نوشته بود: شام پرنور و باشكوهی بود چون 7 تا شمع روشن بود!

در حالی كه تأثیر برق روی خانه های معمولی غربی یك تأثیر انقلابی و دگرگون كننده بوده، عوامل غیرمنتظره دیگری هم باعث تغییرات شگرف در زندگی خانگی شده است.

اتفاق های غافلگیر كننده

برایسون علاوه بر اهمیت زیاد دودكش و روشنایی، اهمیت تعیین كننده مبلمان رویه دوزی شده را نیز مورد كندوكاو قرار می دهد. تا قبل از به وجود آمدن مبلمان رویه دوزی شده، چیزی به اسم اتاق ناهارخوری وجود نداشت.

برایسون می گوید: در یك مقطعی در تاریخ مردم ناگهان تصمیم گرفتند اتاقی مخصوص غذا خوردن داشته باشند. وقتی مبلمان رویه دوزی شده سرانجام اواخر قرن 18 مورد استفاده قرار گرفت، مهمان ها كه روی این مبل ها نشسته بودند، معمولا پس از غذا خوردن، انگشتان چرب خود را با این مبل ها پاك می كردند.

اینجا بود كه خانم خانه دستور داد كه باید یك اتاق به غذا خوردن اختصاص داده شود تا به این ترتیب، در اتاق نشیمن كسی غذا نریزد و آن مبلمان ها را كه كیفیت بسیار خوبی داشتند، خراب نشود.

برایسون در حین تحقیق برای نوشتن این كتاب، هر روز نكات ریز تاریخی تازه ای را كشف می كرده است. به گفته او، یك خانه پر از چیز های غافلگیركننده است و اهمیت تاریخی فضا ها و اصطلاحات و سنت های خانگی اغلب در زندگی روزانه ما نادیده گرفته می شود.

برایسون برای مثال می گوید این كه چنگال های امروزی چهار دندانه هستند، دلیل های تاریخی دارد كه وقتی به ریشه هایش می رسی، بسیار ذوق می كنی و...

برای یافتن پاسخ این پرسش و دیگر نكات ریز درباره تاریخ تحول ساختمان های مسكونی، شاید بهترین راه ورق زدن كتاب در جستجوی خوشبختی باشد كه در آن خانه ها هم مثل آدم ها حس دارند.