چی بپزم؟ چی بخوریم؟ و سوالات مشابه، تكیه كلام مادران خانواده است. مادرانی كه باید حداقل برای 3 وعده غذایی خانواده برنامه ریزی داشته باشند. این سوالات وقتی بیشتر می شوند كه مادران با كمبود تنوع غذایی هم روبه رو می شوند و باید جوابگوی افراد خانواده هم باشند كه چرا او همیشه غذاهای یكنواخت و تكراری می پزد! اما در عصری كه تلویزیون خانه ها را تسخیر كرده است، مادران و زنان خانه دار كمتر نگران این هستند كه چی بپزند تا هم وقت كمتری از آنان بگیرد و هم تنوع كافی داشته باشد.

برنامه های آشپزی تلویزیون در همه شبكه ها تولید و پخش می شوند و هر كدام از آنها تلاش می كنند با تنوع بخشیدن به غذاهایی كه آموزش می دهند، مخاطب بیشتری پیدا كنند. در این برنامه ها هم غذاهای فرنگی آموزش داده می شود و هم غذاهای ایرانی، اما واقعیت این است كه چند سالی است آموزش غذاهای فرنگی در تلویزیون بیشتر شده است. تهیه كننده ها برای این رویكردشان دلایل خاص خود را دارند كه یكی از آنها تنوعی است كه در غذاهای فرنگی وجود دارد؛ اما چند روز پیش معاونت سیما آموزش غذاهای فرنگی در شبكه های تلویزیونی را ممنوع كرد. این خبر با واكنش های مختلفی كه بیشتر منفی بود، همراه شد؛ اما حالا هیجانات فروكش كرده و می توان این ممنوعیت را از زوایای مختلف بررسی كرد و به این موضوع پرداخت كه چه عواملی باعث شد تا معاونت سیما به شبكه های تلویزیونی اعلام كند كه آموزش غذاهای فرنگی را متوقف كنند.

بومی سازی غذاهای فرنگی

آسیه مزینانی چند سالی است تهیه كنندگی برنامه خانه مهر را به عهده دارد كه از شبكه جام جم برای ایرانیان مقیم خارج پخش می شود. او درباره ممنوعیت آموزش غذاهای فرنگی به خبرنگار جام جم گفت: این ممنوعیت حركت بدی نیست چون در تهیه كنندگان و آشپزهای برنامه های تلویزیونی این انگیزه را ایجاد می كند كه درباره غذاهای ایرانی بیشتر تحقیق كنند و روش تهیه آنها را به مخاطبان آموزش دهند؛ اما در كنار این قضیه باید به این نكته هم توجه كرد كه تنوع غذاهای ایرانی بسیار كم است.

وی افزود: غذاهای ایرانی فقط در بخش سوپ و آش دارای تنوع زیادی است و در بخش های دیگر ما فقط تعداد محدودی غذای سنتی داریم كه آموزش آنها در اولویت همه شبكه هاست. از طرفی ما در برنامه خانه مهر برای ایرانیان خارج از كشور آموزش آشپزی داریم، بنابراین باید به این نكته توجه كنیم كه فرزندان آنان بیشتر در معرض غذاهای فرنگی هستند و بیشتر هم دوست دارند از آنها تغذیه كنند. ما برای حل این مشكل تصمیم گرفتیم غذاهای فرنگی را به نوعی بومی سازی كنیم. مثلا فرنگی ها استیك را فقط چند ثانیه روی آتش نگه می دارند و بعد آن را می خورند؛ اما ما به بینندگان خود آموزش می دهیم كه استیك را به شیوه ایرانی پخت كنند. در این مواقع حتی می توانیم نام جدیدی برای این غذا انتخاب كنیم.

مزینانی با تاكید روی بومی سازی غذاهای فرنگی یادآور شد كه با این روش ما با یك تیر دونشان می زنیم؛ هم تنوع آموزش غذاها را در برنامه هایمان حفظ می كنیم و هم از نفوذ فرهنگ بیگانه به سفره های ایرانی جلوگیری می كنیم.

غذاهایی كه ارمغانشان سلامتی نیست

مسعود یمینی، تهیه كننده برنامه «به خانه برمی گردیم» هم یكی از دلایل گرایش برنامه های آشپزی تلویزیون به آموزش غذاهای فرنگی را محدودیت در انواع غذاهای ایرانی ذكر كرد و گفت: واقعیت این است كه تنوع غذایی ما ایرانی ها بسیار اندك است و با این محدودیت همه شبكه ها نمی توانند، برنامه های آشپزی داشته باشند.

یمینی اما در كنار عدم تنوع غذاهای ایرانی روی این نكته هم تاكید می كند كه غذاهای ایرانی معمولا پرحجم و چرب هستند و برای سلامتی مضر می باشند. بنابراین برنامه های آشپزی باید الگوی تغذیه ای مردم را اصلاح كنند. این اصلاح، زمانی عملی می شود كه به مردم آموزش داده شود كه غذاهایی مصرف كنند كه بیشتر حاوی سبزیجات، گوشت سفید، كم چرب، بدون سرخ كردنی و.... باشد.

یمینی در پاسخ به این پرسش كه چرا در برنامه های آشپزی كمتر سراغ غذاهای محلی می روید؛ غذاهایی كه هم تنوع زیادی دارند و هم سالم ترند؟ گفت:غذاهای محلی را هم آموزش می دهیم؛ اما واقعیت این است كه بیشتر این غذاها هم معمولا پرچرب و پرحجم هستند و در كل برای سلامتی مضر هستند.

بهینه سازی غذاهای سنتی

دكتر اعتماد سعید، عضو شورای سلامت تلویزیون اما نظری كاملا متفاوت با نظر تهیه كنندگان دارد. او درباره عدم آموزش غذاهای فرنگی در تلویزیون گفت: غذاهای فرنگی اصلا با ذائقه ایرانی ما همخوانی ندارد و احتیاجات غذایی ما را تامین نمی كند. بنابراین برنامه های تلویزیونی نباید با آموزش این نوع غذاها، مردم را ترغیب كنند از غذاهای فرنگی استفاده كنند.

این پزشك تاكید كرد: غذاهای ایرانی تنوع زیادی دارند، اما روش پخت آنها اشكالاتی دارد كه برنامه های تلویزیونی باید روش پخت و استفاده درست از این غذاها را آموزش بدهند و نباید به بهانه این كه این غذاها مثلا پرچرب یا پرحجم هستند، آنها را از سفره مردم حذف كنند.

سعید در پاسخ به این نكته كه برخی از تهیه كنندگان بر این باور هستند كه اگر تلویزیون برنامه های آموزش غذاهای فرنگی را حذف كند، مردم به سمت برنامه های ماهواره كه آموزش این نوع برنامه ها را پخش می كنند، گرایش پیدا می كنند،گفت: این تهیه كننده ها كاملا سخن درستی می گویند. اگر واقعا همه شبكه های ماهواره ای آموزش غذاهای فرنگی را در دستور كار خود دارند، تلویزیون كشور ما باید روی آموزش غذاهای سنتی متمركز شود چون جای آموزش این گونه غذاها واقعا خالی است و ما باید این خلأ را پركنیم.