عنايت الله شفيعي، بازيگر سريال مختارنامه: نيازي به بدل كار ندارم!
عنایت اله شفیعی در سریال مختارنامه در نقش بن كامل، یكی از یاران نزدیك مختار ظاهر شده است. او تاكنون در فیلم ها و سریال های تاریخی همچون امام علی(ع)، ولایت عشق، مسافرری و روز واقعه نقش های متفاوتی را ارائه كرده است.
در كارنامه بازیگری اش نام چند فیلم قدیمی همچون گوزن ها ساخته مسعود كیمیایی به چشم می خورد. اما خودش می گوید: كار اصلی ام را با فیلم دست شیطان در سال 59 آغاز كردم. حضورم در فیلم های قبل از انقلاب بسیار كوتاه بود. آنها را جزو پرونده كاری ام نمی دانم.
در آن فیلم ها دیكته می نوشتم كه بازیگری را یاد بگیرم. او صحبت هایش را با شعری آغاز می كند كه یكی از دیالوگ های نمایش دندون طلا به كارگردانی داوود میرباقری بوده است: الهی سزاوار شاهی تویی / پدید آور ماه و ماهی تویی
با شفیعی به بهانه پخش سریال مختارنامه همصحبت شدیم. او در چند كار تاریخی داوود میرباقری حضور داشته و به همین خاطر گفتنی های زیادی درباره جزییات همكاری اش با این كارگردان دارد.
در كارنامه بازیگری شما حضور در چند اثر ساخته داوود میرباقری مشاهده می شود. درباره نقش هایی كه تاكنون در سریال های این كارگردان ایفا كرده اید توضیح بدهید.
من افتخار داشتم كه در چند فیلم و سریال با آقای میرباقری همكاری كنم. اولین همكاری من با او در سریال امام علی(ع) بود. یك روز من را خواست و گفت قرار است نقشی به نام جندب را بازی كنی. جندب به معنای طوفنده و یكی از صفات امیرالمومنین است. من گفتم سعی می كنم این نقش را زندگی كنم و به بهترین شكل ارائه بدهم. پس از آن بازی در فیلم مسافرری پیش آمد. مسافرری یك فیلم 5 ساعته بود كه تبدیل به سریال شد.
در مسافر ری، نقش سلیمان طبری را بازی كردم. این شخصیت اهل مازندران بوده و به خاندان پیامبر علاقه زیادی داشته است. همان طور كه می دانید نام مازندران قبلا طبرستان بوده.
عبدالعظیم حسنی زمانی كه به ایران مهاجرت كرده سلیمان می خواسته به سفر حج برود. سلیمان در راه با عبدالعظیم حسنی مواجه می شود. عبدالعظیم تلاش می كند پیام امام هادی(ع) را به علویان ایرانی برساند. به نظر من مسافرری مقدمه برای مختار بود. یكی از دیالوگ های سلیمان در آن فیلم این بود: مختار! مختار! كجایی لاكردار.
وقتی عبدالعظیم حسنی می گفت مختار هم یك آدم بوده، سلیمان برافروخته می شد و جواب می داد: این حرف را نزن. مختار شاه بیت لالایی مادران ما بود. زمانی كه میرباقری من را برای بازی در مختارنامه دعوت كرد، با جان و دل پذیرفتم. 2 سال ریش و مویم را بلند نگه داشتم و منتظر ماندم. در نمایش دندون طلا هم یكی از بازیگران میرباقری بودم.
این طور كه پیداست، سابقه حضور در صحنه نمایش هم دارید. پیشینه تئاتری شما چقدر به كمك ارتقای كیفیت نقش آفرینی تان می آید؟
من كار بازیگری ام را با تئاتر شروع كردم. 3 قالب تئاتر، سینما و تلویزیون تفاوت های زیادی با هم دارند. تفاوت بین این سه از زمین تا آسمان است.
اما در عین حال تئاتر، مادر هنرهای دراماتیك و برای بازیگر شدن یك جور پیش زمینه است. بازیگر باید الفبای بازیگری را در تئاتر یاد بگیرد. تئاتر برای من تقدس دارد. تا به حال نشده صحنه را نبوسیده روی صحنه بروم. در تئاتر نوع حس گرفتن و برخورد كردن با نقش را یاد می گیری. خوشبختانه بیشتر بچه هایی كه در مختارنامه بودند پیشینه تئاتری داشتند.
در این چند فیلم و سریال مذهبی، نقش 3 مرد عرب را بازی كردید. نقش هایی كه در نگاه اول شباهت های زیادی با هم دارند. بن كامل در مقایسه با دیگر مردان عرب چه وجوه تمایزی دارد؟
هر شخصیتی ویژگی های خودش را دارد. از قدیم گفته اند 5 تا انگشت با این كه به هم متصل اند اما شبیه هم نیستند. هركدام به لحاظ قد، اندازه و كارایی با دیگری متفاوت اند. آدم ها هم همین طورند. ما نمی توانیم 2 شخصیت یك شكل پیدا كنیم. آقای الهی قمشه ای می گوید «دو تا دانه برف هیچ وقت شبیه هم نیستند. اگر شبیه بودند به قدرت خدا شك كنید.»
آدم های باایمانی كه در سریال مختارنامه حضور دارند شبیه هم نیستند. یك عده نماز شب هم می خوانند اما با ائمه مخالف اند.
بن كامل آدمی است كه خودش را دربست در اختیار مختار قرار می دهد. هدف او گرفتن انتقام شهیدان كربلا و در راس آنها حضرت سید الشهداست. در سریال امام علی(ع) جندب یكی از صحابه رسول خداست كه بعدها به مولا علی(ع) پناه می برد. این دو نفر یعنی جندب و بن كامل نمی توانند یك شكل باشند. هر دو در راه خیر قدم برمی دارند، اما عملكردشان با هم متفاوت است.
اطرافیان مختار هم واكنش های رفتاری متفاوتی دارند. سلیمان خزایی و یارانش دوست ندارند زیر بیرق و علم مختار بروند. آنها هم حسین(ع) را دوست دارند، اما راهشان را جدا كرده اند. تفاوت هایی به این شكل وجود دارد.
وقتی فیلمنامه را خواندید برداشت خودتان از شخصیت بن كامل چه بود؟
بن كامل آدم تندرویی است. دوست دارد دست به شمشیر ببرد و بجنگد، اما مختار مدام ترمز او را می كشد. به او می گوید كه فعلا زود است. ما شمشیر بسته ایم كه پیروز بشویم. نیامده ایم بجنگیم كه صرفا جنگیده باشیم.
تفاوت آدم هایی مثل كامل با آنهایی كه زیر بیرق سلیمان هستند در همین نكته است. هدف مختار پیروزی است، اما هدف یاران سلیمان صرفا جنگیدن است.
من گاهی سر صحنه به شوخی می گفتم من بن كامل به معنای فرزند شتر هستم. بن كامل هم شتردار است. او قبیله ای دارد و به شترهایش مشغول است، اما پس از آشنایی با مختارمتحول می شود. بن كامل به دنبال مسلم بن عقیل می گردد. مسلم قرار است با شترهایش از شوره زار خودش را به كوفه برساند. بن كامل از همان جا با افكار مختار پیوند می خورد.
در قسمت هفتم سریال دیدیم كه شما مقابل فریبرز عرب نیا بازی كردید. بجز او مقابل چه بازیگرانی بیشتر بده و بستان دارید؟
مقابل آقای عرب نیا زیاد بازی داشتم. مختار در تمام تصمیماتش از 2 یار اصلی اش یعنی كیان و بن كامل استفاده می كند. این دو مثل دستان راست و چپ مختار هستند، اما در یك جاهایی مختار به زندان می افتد یا به مكه می رود و طبیعتا در آن صحنه ها من و عرب نیا كنار هم نیستیم. در این سریال بازی من را تا یكی دو قسمت مانده به آخر می بینید. تقریبا مقابل همه بازیگران مختارنامه بازی كرده ام. بیش از 5 سال درگیر بازی در این سریال بودم.
یك بازیگر در یك سریال تاریخی چطور باید درباره نقشش اطلاعات لازم را به دست بیاورد؟
سریال تاریخی با كار امروزی خیلی تفاوت دارد. از این شخصیت ها هیچ مولفه عینی وجود ندارد، هیچ فیلم و عكسی نیست كه بازیگر به آنها مراجعه كند و مورخان هم قرائت های مختلفی از تاریخ دارند. گشتن در متون مختلف و پیدا كردن واقعیت تاریخی كار آقای میرباقری بود. من براساس راهنمایی های ایشان بازی كردم.
خودتان تحقیقی درباره شخصیت بن كامل نداشتید؟
من به داوود میرباقری لبیك گفتم. تحقیقات را او انجام داده است. من فقط ابزاری بودم در دست كارگردان برای این كه این نقش شكل بگیرد.
یكی از دشواری های بازی در كارهای تاریخی این است كه معمولا بازیگر باید جنب و جوش زیادی جلوی دوربین داشته باشد. شما مهارت های تیراندازی و سواركاری را چطور كسب كردید؟
من از سال ها قبل برای این كار دور خیز داشته ام. از قبل با اسب سواری آشنا بودم. از زمانی كه در سریال های دلیران تنگستان و كوچك جنگلی بازی كردم با اسب سر و كار داشتم. می گویند كار نیكو كردن از پر كردن است. یكی از دلایل انتخاب من از طرف آقای میرباقری هم همین بود. من با شمشیربازی و استفاده از تیر و كمان آشنایی دارم. نیازی به بدل ندارم كه به جای من سواركاری كند و بجنگد و این كارها را خودم انجام می دهم.
من روبه روی بدل ها كار كرده ام. خیلی هم برایشان احترام قائلم. آنها قشر بسیار زحمتكش و هنرمندی هستند. بدل ها زحماتی می كشند كه كار هر كسی نیست.از ارتفاع پرت شدن و غلطیدن زیر دست و پای اسب، كار بسیار دشواری است. آنها دارند با جانشان بازی می كنند.
درباره شگردهای بازی گرفتن میرباقری توضیح بدهید. او پشت صحنه چگونه عمل می كند كه بازی بازیگرانش اینقدر روان و دلنشین از آب در می آید؟
هر كارگردانی شیوه خاص خودش را دارد. میرباقری بسیار آرام و با تكنیك برخورد می كند ومعمولا كلیدهای خوبی به بازیگران می دهد. بقیه اش را به بازیگر می سپارد كه چقدر توانایی نقش آفرینی داشته باشد.
من در چند كار با او همكاری كرده ام. وقتی لب باز می كرد متوجه می شدم می خواهد چه بگوید. رضا شریفی نیا و عبدالله اسكندری هم همین طور هستند.
آنها حتی به میرباقری كمك های فكری هم می دادند. آ نها می دانند میرباقری در چه حیطه ای فكر می كند و چه نقطه نظری دارد. همكاری های این طوری برای كارگردان هم راحت تر است. چون ارتباطش با عوامل سریع تر شكل می گیرد. بعضی ها با نثر میرباقری و كارگردانی اش آشنا نبودند. او برای آنها همه چیز را خیلی توضیح می داد.
من عادت به تعریف و تمجید از كسی را ندارم، اما به نظر خودم داوود میرباقری از نوابغ و نوادر كار سینماست. علی حاتمی، امیر نادری، ناصر تقوایی و داوود میرباقری كسانی هستند كه استثنا هستند. ما كارگردان زیاد داریم، هنرپیشه كه تا دلتان بخواهد داریم.
وقتی به بنده می گویند میرباقری تو را انتخاب كرده با دل و جان به سمت كار می روم، اما درباره بقیه باید صبر و تامل كنم و فیلمنامه شان را بخوانم، بررسی كنم و ببینم پیشنهاد بهتری هم هست یا نه. رابطه من و میرباقری مثل رابطه یك مرید و مراد است. وقتی كاری را دست آدم كاربلد می دهی سختی هایش كم می شود. می گویند بوریا باف اگر چه بافنده است، نبرندش به كارگاه حریر. میرباقری یك كارگردان كاربلد است.
به نظر شما جذابیت آثار میرباقری از كجا ناشی می شود. خودتان كدام وجه از كار میرباقری را شاخص تر می دانید؟
داوود میرباقری یك مجموعه است. نمی شود گفت كه فقط نثرش خوب است یا بازی گرفتنش خوب است. او یك كارگردان خوش فكر است. دوست ندارد كارش تكراری شود. اگر ایده اش در جایی از كار لو برود آن صحنه را ممكن است قبل از پخش حذف كند.در سریال امام علی(ع) میرباقری صحنه هایی بود كه او فهمید شبیه اش در سریال های دیگر كار شده است. آن صحنه ها را از سریال درآورد،چون به نوآوری معتقد است. دوست دارد هنرمندانی را انتخاب كند كه همه جا دیده نمی شوند. می خواهد بازی های بازیگرانش بكر باشد. یعنی بیننده در پذیرش نقش های سریال دچار مشكل نشود. نفهمد كه فلان نقش را كدام بازیگر بازی كرده است.
به عنوان مثال شما در این سریال یك شخصیت رنگرز دیدید كه بازی خیلی خوبی داشت. این نقش را حسن پورشیرازی بازی می كرد. اگر صدایش را دوبله كرده بودند هیچ كس او را نمی شناخت. آقای محب اهری نقش یك تاجر ساكن مدائن را بازی كرد. میرباقری دوست دارد بازی بازیگرانش متفاوت باشد. نه به این معنا كه بازیگر كار دیگری نكند. هنرمند حرفه ای حق دارد همه جور كاری داشته باشد، اما كارهای یك بازیگر نباید شبیه هم باشد. میرباقری برنمی تابد كه كسی هدفش فقط كسب شهرت یا ثروت باشد. خودش هم به محبوبیت بیشتر از شهرت علاقه دارد.
